Komt het nog goed met de schol?

In dit artikel:

Op Urk staat de schol al decennialang symbool voor de visserij, maar de vissoort speelt inmiddels een veel kleinere rol. Hoewel biologen spreken van voldoende schol in de Noordzee, wordt de platvis nog maar beperkt aangevoerd en is de Nederlandse markt vrijwel verdwenen.

De problemen werden zichtbaar rond 2008. Goedkope alternatieven, zoals Pacifische schol uit China en rocksole, namen vooral het segment van kleine filets over. Die producten bieden bovendien een constante levering, terwijl de aanvoer van verse Noordzeeschol sterk kan wisselen. Supermarkten en visbedrijven kozen daardoor voor zekerheid. In Italië mag rocksole sinds enkele jaren bovendien als schol worden verkocht, wat de concurrentie verder vergroot.

De sector probeerde de vis opnieuw op de kaart te zetten. Het in 2008 opgerichte North Sea Fish Center kreeg subsidie voor promotie, nieuwe markten en producten zoals een scholburger. Ook werd ingezet op een keurmerk en export naar onder meer Engeland, Duitsland en Zweden. De jaarlijkse meischolveiling in Urk, met bekende tv-koks en opbrengsten voor goede doelen, trok veel aandacht. Toch leidde de campagne nauwelijks tot een blijvende vraag; de hoge veilingbedragen kwamen vaak uit andere inkomsten binnen de visserij en consumenten konden schol steeds moeilijker vinden.

Voor Urker bedrijven die traditioneel op schol vissen, zijn de gevolgen groot. Frans Koffeman van Geertruida BV heeft een van zijn drie kotters al een jaar stilliggen. De andere schepen varen alleen wanneer de opbrengst opweegt tegen de kosten, zeker nu brandstof duur is. Een grote aanvoer kan de prijs op de afslag bovendien direct laten instorten. Volgens oud-vishandelaar Klaas Post hebben vooral traditionele bokkers het moeilijk: vroeger konden zij leven van schol en tong, terwijl zij nu andere soorten, zoals tarbot, nodig hebben.

Sommige bedrijven proberen met een zuinige en gemengde visserij overeind te blijven. De UK 176 vist met lichtere tuigen, lagere snelheden en een beperkt brandstofverbruik op verschillende soorten. Tong en tarbot leveren daar momenteel meer omzet op dan schol. Andere kotters experimenteren met garnalen, Noorse kreeft en inktvis. De sector kampt tegelijk met personeelstekorten, uitgesteld onderhoud en terughoudende banken.

De schol zelf lijkt zich bovendien naar het noorden te verplaatsen. Schipper Cees Post vermoedt dat de opwarming van de aarde meespeelt: zuidelijke soorten zoals mul en inktvis verschijnen vaker in de Noordzee, terwijl schol noordelijker wordt gezien. Vissers kunnen die gebieden niet eenvoudig volgen, omdat ze te maken krijgen met Noorse regels en Britse wateren. De vis is daar dus wel aanwezig, maar niet zonder meer bereikbaar.

Verse schol wordt nog aangevoerd vanuit onder meer IJsland. Varia Vis richt zich op grote verse filets voor supermarkten in Frankrijk en Duitsland; dagelijks kan daar 20 tot 30 ton schol vandaan komen. De vroegere massale verwerking op Urk is echter voorbij. De aanvoer uit IJsland schommelt en bevroren schol uit Rusland past niet bij de kwaliteitseisen van het bedrijf.

Klaas Post verwacht niet dat de oude scholmarkt terugkeert. De vis is volgens hem vaak kleiner en magerder, terwijl alternatieven goedkoper zijn. Schol blijft wel interessant als bijvangst voor een beperkte, prijsgevoelige versmarkt. Handelaar Frans Lucas Brouwer ziet hetzelfde: een gemiddelde prijs van 2,25 euro per kilo zou haalbaar zijn, maar bij weinig vraag kan die dalen tot circa 1,30 euro.

Toch is de toekomst niet volledig beslist. In 2026 werden op sommige plekken plotseling grote hoeveelheden schol gevangen, na jaren waarin die gebieden weinig opleverden. Frans Koffeman zag recent uitzonderlijk goede besommingen en veel schol in de netten. Hij denkt dat een betrouwbare aanvoer de markt opnieuw kan prikkelen: zodra handelaren weer geld aan schol kunnen verdienen, kan de vraag volgens hem vanzelf terugkomen. Daarmee blijft de kernvraag open: is de schol definitief uit de gratie, of wacht Urk op een onverwachte comeback?